مصرف میان وعده های غذایی در کوکان و نوجوانان ایرانی

الگوی صحیح مصرف مواد غذایی در رشد و توسعه سلامت عمومی جامعه نقش مهمی دارد. مصرف میزان بیشتر مواد غذایی با ارزش غذایی پایین و حجم بالا منجر به افزایش احتمال ابتلا به دیابت، پرفشاری خون، سوء تغذیه، اختلالات غذایی و بطور کلی فقر تغذیه­ ای می­ شود.

الگوی صحیح مصرف مواد غذایی در رشد و توسعه سلامت عمومی جامعه نقش مهمی دارد. مصرف میزان بیشتر مواد غذایی با ارزش غذایی پایین و حجم بالا منجر به افزایش احتمال ابتلا به دیابت، پرفشاری خون، سوء تغذیه، اختلالات غذایی و بطور کلی فقر تغذیه­ ای می­ شود.

خوراک روزانه اغلب شامل سه وعده غذایی اصلی در زمان­های نسبتاً مشخص است. علاوه بر وعده­های اصلی، معمولا خوراکی­هایی با ترکیبات و کالری­های مختلف نیز مصرف می­شود که میان وعده­های غذایی نامیده می­شوند. این مواد اغلب دارای ارزش غذایی پایین با کیفیت کم از نظر ریزمغذی­ها بوده و اغلب سرشار از چربی و نمک یا شکر هستند و به میزان یک یا چندین بار در طول روز در امریکایی­ها و اروپایی­ها با سنین مختلف مصرف می­شود. نوع، مقدار، محتویات غذایی و زمان مصرف این میان وعده­ها با توجه به گوناگونی فرهنگی متفاوت است.

برخلاف مطالعات متعدد پیشین که نشان دهنده تأاثیر مثبت مصرف میان وعده­های غذایی سالم در بهبود شاخص تغذیه و تأمین ریزمغذی­های ضروری مانند آهن، کلسیم، ویتامین C و ریبوفلاوین بود، میان وعده­های ناسالم اثر زیان­آوری بر اضافه وزن و ایجاد عوارض ناشی از چاقی دارند.

دسرهای حاوی چربی بالا، نوشیدنی شیرین شده با شکر، میان وعده­های شور و شیرینی­ها از شایع­ترین و مهم­ترین منابع کسب انرژی هستند که در میان کودکان و نوجوانان رواج زیادی دارند. محتوای چربی بالا و کربوهیدرات­های تصفیه شده در کاهش ارزش غذایی میان وعده­ها نقش دارند. علاوه بر این، میان وعده­ها سهم قابل توجهی از کسب کالری روزانه را به خود اختصاص داده­اند.

مطالعه­ای در سطح ملی، منطقه­ای و استانی به منظور ارزیابی الگوی مصرف میان وعده­های سالم و ناسالم در کودکان و نوجوانان ایرانی تحت عنوان «نظارت و پیشگیری از بیماری­های غیر واگیر دوران کودکی و نوجوانی» انجام گرفت، این مطالعه در سال­های 2011 تا 2012 (میلادی) در 30 استان ایران انجام شد و قسمتی از چهارمین مطالعه ملی از سیستم نظارت مبتنی بر مدارس در سطح کشور بود.

افراد شرکت کننده در این مطالعه از میان جمعیت شهری و روستایی 18-6 سال انتخاب شدند و در مجموع 13486 نفر تحت بررسی قرار گرفتند. دو عنوان پرسشنامه «مطالعه سلامت دانش آموزان سازمان جهانی بهداشت» تهیه شد که چهار گروه غذایی به عنوان میان وعده سالم شامل؛ میوه جات (تازه و خشک)، سبزیجات و محصولات لبنی در نظر گرفته شد. همچنین تنقلات و میان وعده­های ناسالم شامل؛ شیرینی­جات، نوشیدنی­های شیرین، تنقلات شور و فست فود بودند.

6640 نفر از افراد شرکت کننده در این مطالعه (2/49) درصد را دختران و 6846 نفر ( 8/50) درصد را پسران تشکیل دادند. در مجموع  6/75 درصد  افراد شرکت کننده در این مطالعه ساکن شهر و 4/24 درصد ساکن مناطق روستایی بودند.

در این مطالعه به طور کلی ایران به چهار منطقه از نظر شرایط اجتماعی و اقتصادی تقسیم شد؛ بر این اساس، 3827 نفر از افراد شرکت کننده (38/28) درصد ساکن منطقه مرکزی ایران بودند که این منطقه بالاترین شرایط اجتماعی و اقتصادی را دارا است، 6119 نفر (37/45) درصد ساکن منطقه غربی بودندکه در رتبه بعدی از نظر شرایط اجتماعی و اقتصادی بالا قرار دارد، 2359 نفر (­49/17) درصد در منطقه شمال و شمال شرقی که دارای شاخص پایین­تری از نظر شرایط اجتماعی و اقتصادی هستند ساکن بودند، و 1181 نفر ( 76/8) درصد ساکن منطقه جنوب شرقی بودند که پایین­ترین میزان شرایط اجتماعی و اقتصادی را دارا بودند.

بنابراین بر اساس اطلاعات حاصل از این مطالعه، میزان مصرف میان وعده­های غذایی سالم و ناسالم بر حسب منطقه جغرافیایی و شرایط اجتماعی و اقتصادی ارزیابی شد. بیشترین میزان مصرف میان وعده­های غذایی سالم در بین افراد ساکن در مناطق با شرایط اجتماعی و اقتصادی بالا ( منطقه مرکزی و غربی ایران) اختصاص داشت. در حالیکه افراد ساکن در مناطق با شرایط اجتماعی و اقتصادی پایین­تر ( جنوب شرقی و شمال و شمال شرقی) دارای کمترین میزان مصرف میان وعده­های غذایی سالم و بیشترین میزان مصرف میان وعده های غذایی ناسالم بودند.

در مطالعه کنونی مصرف میان وعده­های غذایی سالم شامل؛ شیر، سبزی­جات و میوه­های تازه و خشک در مناطق با شرایط پایین از نظر وضعیت اجتماعی و اقتصادی، کمترین میزان را به خود اختصاص داده است در مقابل عادت به مصرف میان وعده­های غذایی ناسالم مانند؛ تنقلات شامل کیک، بیسکویت و کلوچه بیشتر در مناطق با وضعیت اجتماعی و اقتصادی پایین مشاهده شد. عوامل متعددی در شکل­گیری عادات غذایی ناسالم در مناطق با وضعیت اجتماعی و اقتصادی پایین نقش دارد. ارتباط سطح درآمد با فقر غذایی تا حدودی بدلیل هزینه بالاتر مواد غذایی با ارزش بالا در مقایسه با مواد غذایی با ارزش غذایی کم و انرژی بالا و همچنین کمتر در دسترس بودن مواد غذایی با ارزش غذایی بالا در فروشگاه­های مناطق با وضعیت اجتماعی و اقتصادی پایین است.

دانش غذایی ناکافی نیز می­تواند مانع دیگری در عادت به تغذیه سالم باشد. علاوه بر این در برخی از مناطق سیستان و بلوچستان واقع در جنوب شرقی ایران، علی رغم بهبود قابل توجه خدمات مراقبت بهداشتی و آموزش توسعه بهداشت، عوامل زمینه­ای متعددی مانند عادات بومی مردم ممکن است با اقدامات بهداشتی دچار تداخل و تعارض شود.

مصرف میوه و سبزیجات در میان افراد ساکن در مناطق با شرایط اجتماعی و اقتصادی بالا رواج بیشتری دارد. همچنین ارتباط بین سطح تحصیلات والدین با مصرف میوه و سبزیجات در نوجوانان کانادایی گزارش شده است. علاوه بر این مصرف بیشتر میان وعده­های غذایی ناسالم بر میزان سهم مصرف میان وعده­های غذایی سالم تاثیرگذار است.

برای مثال در یک مطالعه، میزان کلی مصرف شیر در دانش آموزان امریکایی بطور قابل توجهی در دانش آموزان مصرف کننده نوشیدنی­های شیرین شده با شکر، کم است. مصرف میان وعده های غذایی ناسالم منجر به دریافت میزان قابل توجهی کالری اضافی و در نتیجه اضافه وزن می­شود. بنابراین ضروری است که خانواده­ها به داشتن عادت غذایی سالم تشویق شده و الگوی مناسبی از این نظر برای کودکان خود باشند. تغییر الگوی زندگی و آموزش دانش تغذیه­ای اثرات سودمند خود را در سنین بالاتر نشان خواهد داد، بخصوص اگر این تغییر الگو در سنین پایین تر اجرا شود.

علاوه بر دانش تغذیه، محیط خانه و تحصیلات والدین و نیز رژیم غذایی غربی حاوی کالری بالا و زندگی ماشینی از دیگر دلایل مصرف میان وعده­های غذایی ناسالم در کشورهای در حال توسعه مانند ایران است.

نتایج این مطالعه، اطلاعات ارزشمندی را در رابطه با آگاهی از نوع میان وعده غذایی مصرفی در کودکان و نوجوانان ایرانی فراهم می­نماید و می­تواند به منظور ایجاد تداخلات غذایی و آموزش بهداشت بر تغییر رفتار و عادات غذایی کودکان تأثیر گذار باشد.

 

Reference

Snack Consumption among Iranian Children and Adolescents: The CASPIAN-IV Study. Iran J Public Health, Vol. 44, Supple. No. 1, Mar 2015, pp.62-75.

اطلاعات تماس

  • تهران، بزرگراه چمران،تقاطع جلال آل احمد،بعد از دانشكده علوم اجتماعى،پلاك١٠،پژوهشگاه علوم غدد و متابوليسم دانشگاه علوم پزشكى تهران/ کدپستی:1411713136 
  • 0098-21-88631293
  • این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

آمار بازدید

امروز146
دیروز262
هفته408
ماه5722
کل206807

افراد آنلابن

2
نفر

فرم تماس با ما

ReCaptcha plugin is missing. Please install this plugin before!